Het belang van haptonomie bij het werken met Immedia SatinSheet en/of 4WayGlide

Gastblog

Door Tinie Hake

Als fysiotherapeut en haptonoom geef ik, Tinie Hake, al 20 jaar training aan zorgmedewerkers. Zo kunnen zij alle zorg verlenen zonder fysieke overbelasting en met respect voor de zorgvrager.

Met veel plezier schrijf ik deze gastblog voor Etac over het belang van toepassen van haptonomie tijdens zorgverlenen en, in het bijzonder, tijdens verplaatsingen met de Immedia SatinSheet en 4WayGlide.

Werkdruk

Misschien herken je het wel: je werkt snel vanwege de hoge werkdruk die je ervaart, en je neemt weleens activiteiten van de zorgvrager over omdat je het hem of haar gemakkelijker wilt maken.

Sta je weleens stil bij de gevolgen daarvan? Snel werken betekent vaak dat je:

  • Kracht gebruikt. Zoals tijdens kantelen op de zij, zijwaarts verplaatsen met het SatinSheet Treklaken, of bij de ADL als je een arm of been tilt of verplaatst.
  • Niet afstemt op de zorgvrager. De zorgvrager voelt zichzelf als een object behandeld. Vooral mentaal heeft dit grote invloed op de zorgvrager. Iedereen wil graag gezien, gevoeld en gehoord worden. Als je de zorgvrager dit kunt geven, kom je bij de essentie van zorgverlenen.
  • De zorgvrager niet de gelegenheid geeft om naar vermogen mee te werken. Doe je dit wel, dan scheelt dat fysieke belasting voor jezelf, de zorgvrager blijft langer mobiel en krachtig en het bevordert zijn of haar eigenwaarde.

Er is geen twijfel over mogelijk dat de zorgverlener het werk uitvoert met de allerbeste intenties. Maar als je je van bovenstaande mechanismen niet bewust bent en niet weet hoe het anders kan, dan is het werk fysiek toch overbelastend en voor de zorgvrager niet altijd prettig uitgevoerd.

Haptonomie betekent ‘werken zonder kracht

Haptonomie betekent letterlijk de leer van het voelen, tasten. Het gaat over luisteren naar je eigen lichaam (aandacht voor je eigen gevoel, ben je gespannen of ontspannen) en stilstaan bij hoe je benadert en aanraakt. Je maakt contact. Con-tact betekent letterlijk samen-voelen.

Door in je aanraking zacht en bewust een uitnodiging tot bewegen te leggen (richting geven) en de zorgvrager te laten voelen dat je op zijn of haar reactie (= beweging) wacht, dan werkt dit activerend en zal de zorgvrager naar vermogen willen meewerken.

Je gaat dan samen bewegen, wat lichter is dan als jij de beweging overneemt. Zelfs de passieve zorgvrager kan door mee te willen bewegen, jouw handeling lichter maken.

Haptonomisch werken vertaalt zich in het ‘spiegelen van de beweging’: mijn beweging wordt jouw beweging.

Het is een werkwijze waarbij je geen kracht gebruikt. Zorgverleners die het zijn gaan toepassen reageren aanvankelijk vaak verbaasd met “ja, maar dan doe ik helemaal niets!”. Dat klopt. Doordat de zorgverlener minder doet, doet de zorgvrager meer.

Immedia SatinSheet 4D Treklaken of 4WayGlide

Bij de inzet van deze systemen is de zorgvrager niet meer volledig in staat zichzelf op bed zijwaarts of hogerop te verplaatsen en/of te draaien op de zij. Via het Treklaken of de bovenste laag van de 4WayGlide helpt de zorgverlener bij deze transfers.

Bij het kantelen en verplaatsen raak je de zorgvrager niet rechtstreeks aan, maar via het Treklaken wel. Aandacht voor en afstemming op de zorgvrager blijven daarom belangrijk.

Zijwaarts verplaatsen met 4D Treklaken of 4WayGlide

Het is van belang om de verplaatsing afstemmend en rustig te laten verlopen. Dat wil zeggen:

  • Rekening houden met massatraagheid: hoe zwaarder een zorgvrager is, hoe langer het duurt voordat het lichaam in beweging komt.
  • Het laken bovenhands vastpakken, voeten naast elkaar en dichtbij of onder het bed en vervolgens vanuit je hele lichaam rustig aan het laken hangen.

Zou je snel en vanuit je schouders aan het laken trekken, dan ontstaat een piekbelasting. De zorgvrager zal een onprettige ‘rukbeweging’ ervaren, maar ook is het dubbel belastend voor de zorgverlener.

4Dtreklaken-4wayglide haptonomie glijlaken
Links: 4D Treklaken // rechts: 4WayGlide

Kantelen op de zij met 4D Treklaken of 4WayGlide

Verplaatsingstechnieken op haptonomische basis houden rekening met de bewegingsmogelijk­heden van de zorgvrager. De zorgvrager doet wat in zijn of haar vermogen ligt omdat de zorgverlener:

  • De natuurlijke beweging uitlokt
  • Uitnodigt en wacht op het meebewegen van de zorgvrager; daarna is er een ‘samen bewegen’

Het Treklaken of de bovenste laag van de 4WayGlide krijgen nu de functie van ‘kantellaken’.

Om de fysieke belasting laag te houden en voor een optimaal contact met de zorgvrager, kantel je met een kantellaken altijd naar je toe.

Pak het laken aan de overzijde onderhands vast, waarbij het laken nog slap hangt en zorg dat jouw ellebogen de gehele transfer dicht tegen je lichaam aan blijven (‘last dichtbij’).

De natuurlijke beweging bij kantelen is in eerste instantie een ‘omhoog beweging’ (‘hoge boog’). Het lichaam krijgt ruimte om mee te draaien als je het laken naar boven toe eerst op spanning brengt (zonder te tillen). Dit is ook het moment van wachten op meebewegen van de zorgvrager.

De zorgverlener hangt vervolgens rustig met het hele lichaam naar achteren en neemt de zorgvrager mee in de kanteling.

4D Treklaken glijlaken
Gebruik van het 4D Treklaken
4WayGlide glijlaken
Gebruik van de 4WayGlide

Randvoorwaarden zijn dat het bed op de goede werkhoogte staat. Maar ook dat het bedhek ook aan jouw kant schuin of helemaal hoog is geplaatst, en dat indien mogelijk, de zorgvrager zijn afzetbeen kan gebruiken of dat de benen gekruist op bed liggen. Wil je weten welk systeem voor een specifieke zorgvrager geschikt is? Neem dan contact op met de collega’s van Etac.

ADL op bed, praktische volgorde

Vaak kun je de zorg op bed alleen uitvoeren als de zorgvrager na kantelen prettig en stabiel in het midden van het bed ligt. Ik ga ervan uit dat de zorgvrager op de rug ligt. De volgorde van werken is dan als volgt:

  • Combineer zoveel mogelijk handelingen, dus uit- en aankleden, wassen en afdrogen wat mogelijk is.
  • Kies de zijde waarop je de zorgvrager wilt kantelen (voorkeurszijde), bv. rechts.
  • Verplaats de zorgvrager naar de linkerzijkant van het bed via het Treklaken of de bovenste laag van de 4WayGlide.
  • Loop om naar de andere kant van het bed en kantel de zorgvrager via het Treklaken naar je toe (‘hoge boog’).
  • Plaats eventueel een groot kussen voor de romp van de zorgvrager (geeft een veilig en geborgd gevoel) en leg de bovenliggende arm erop, zodat longen en hart meer ruimte houden. Het bovenliggende been buig je in heup en knie en leg je, eventueel op een rol of kussen, stabiel neer.
  • Nu kun je verdere zorg verlenen. Doordat de zorgvrager iets is doorgerold kun je vanaf de voorzijde goed de rug wassen en vaak ook al (een groot deel van) het zitvlak. Als je incontinentiemateriaal moet aanbrengen, is dat nu goed en eenvoudig te doen.

Met deze werkwijze beperk je het aantal transfers, is er optimaal contact met de zorgvrager, die bovendien prettig in bed ligt, én wordt de ADL zonder fysieke overbelasting uitgevoerd.

Ik wens je heel veel succes!

Wil je meer informatie of ben je geïnteresseerd in trainingen, neem dan contact met me op via Transfers belicht!

Tinie Hake

TRANSFERS beLICHT

Foto: shot by Sylla

Deel dit artikel

Vraag adviesgesprek aan

Plan een afspraak (op afstand) of vraag direct een demo van onze producten aan.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Download onze brochure

Benieuwd naar al onze producten? Download dan nu de brochure.

Meer weten over onze glijlakens? Ontdek alle eigenschappen, voordelen en verschillende glijlakens. Download vandaag nog onze brochure voor alle details!

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.